Türkiye’nin İnsan Hakları Karnesi Yine Zayıf: UPR Süreci Nasıl Geçti?

Türkiye’nin İnsan Hakları Karnesi Yine Zayıf: UPR Süreci Nasıl Geçti?

• 29/05/2025
• ÜniKuir

İzleme, raporlama ve kamuoyu bilgilendirme çalışmalarımızla Türkiye’deki hak ihlallerini görünür kılmaya ve çözüm önerileri sunmaya kararlıyız.

Birleşmiş Milletler Evrensel Periyodik İnceleme (UPR) sürecinin dördüncü döngüsünde, Türkiye’nin insan hakları alanındaki performansı 6 Mayıs 2025’te Cenevre’de düzenlenen oturumda incelendi. UPR, Birleşmiş Milletler üyesi ülkelerin 4.5 yılda bir dahil olduğu; devletlerin, diğer devletlerin insan hakları durumunu değerlendirdiği bir mekanizma. 

ÜniKuir, bu sürece uluslararası ortaklarından The Advocates for Human Rights ile birlikte hazırladığı Türkiye’de LGBTİ+ öğrencilerin eğitim, barınma, örgütlenme ve ifade özgürlüğü alanlarında yaşadığı hak ihlallerini içeren ayrıntılı bir rapor ile katkı sundu. Ek olarak, Mart ayında Cenevre’de düzenlenen Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi toplantısına katılım sağlayarak farklı ülkelerin delegeleriyle görüştü ve raporun savunuculuğunu yaptı. 

Ne Talep Ettik?

ÜniKuir’in hazırladığı paydaş raporu, 2020-2024 yılları arasında üniversiteli LGBTİ+’ların yaşadığı ayrımcılığı ve hak ihlallerini somut örneklerle ortaya koydu. Raporda; LGBTİ+ öğrenci kulüplerinin kapatılması veya kuruluşlarının engellenmesi, onur haftası etkinliklerinin engellenmesi, siyasette sistematik hale gelen nefret söylemleri, akademik özgürlüğün kısıtlanması, öğrenci yurtlarında güvenli barınmaya erişim eksikliği gibi pek çok alanda yaşanan sorunlar yer aldı. Rapor ayrıca eğitim müfredatındaki heteronormatif ve ayrımcı içeriklere, özellikle trans mezunların diplomalarının yeniden düzenlenmesi konusunda yaşanan hak ihlallerine de dikkat çekti.

UPR raporumuzda Türkiye’ye verilmesini önerdiğimiz bazı tavsiyeler şunlardı:

• Tüm eğitim kademelerinde toplumsal cinsiyet eşitliği ve LGBTİ+ haklarını içeren dersler zorunlu hale getirilmeli.
  
  

• Üniversitelerde LGBTİ+ öğrenci kulüplerinin tanınması ve faaliyetlerinin desteklenmesi sağlanmalı.
  
  

• Öğrenci yurtları LGBTİ+’lar için güvenli ve kapsayıcı hale getirilmeli.
  
  

• Cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğini açıkça kapsayan ayrımcılık karşıtı yasalar çıkarılmalı.
  
  

• Kolluk kuvvetlerinin LGBTİ+ kişilerin ailelerine yönelik ifşa edici uygulamalarına son verilmeli.
  
  

• Yükseköğretim Kanunu’ndaki ifade, örgütlenme ve toplanma özgürlüğünü ihlal eden hükümler kaldırılmalı.
  
  

• ​​Siyasetçiler ve kamu görevlilerinin LGBTİ+’lara yönelik nefret söylemini kınanmalı; siyasette, kamu idaresinde ve medyada eşitlik, çoğulculuk, barış ve hoşgörü teşvik edilmeli.

  
  

Türkiye’ye Yönelik Tavsiyelerde LGBTİ+ Hakları

Türkiye’ye bu oturumda 125 ülke tarafından yüzlerce tavsiye sunuldu. 16 ülke doğrudan LGBTİ+ haklarına ilişkin tavsiyelerde bulundu. Bunlar; Almanya, Avustralya, Belçika, Finlandiya, Fransa, Hollanda, İrlanda, İzlanda, Kanada, Kolombiya, Lüksemburg, Meksika, Norveç, Şili, Uruguay ve Yunanistan.

Öne çıkan bazı tavsiyeler şöyle:

• Politikacılar, kamu görevlileri ve medya tarafından üretilen LGBTİ+’lara yönelik nefret söylemiyle mücadele etmek için önlemler alınması.
  
  

• Cinsiyet kimliği ve cinsel yönelim temelli ayrımcılığın Ceza Kanunu’na ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu’na eklenmesi.
  
  

• LGBTİ+ kişilere yönelik nefret suçlarının etkin biçimde soruşturulması ve cezalandırılması.
  
  

• İfade, örgütlenme ve barışçıl toplanma özgürlüğünün, özellikle LGBTİ+ etkinlikleri açısından güvence altına alınması.
  
  

• “Dönüştürme terapisi” gibi uygulamaların yasaklanması.
  
  

• Transların cinsiyetinin hukuk önünde tanınmasına ve tıbbi tedavilerine ilişkin garantilerin sağlanması.
  
  

• İstanbul Sözleşmesi’ne yeniden katılım.

  
  

Ülkelerin tavsiye verdiği konular arasında toplumsal cinsiyete dayalı şiddet, hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulanması, Birleşmiş Milletler Bütün Kişilerin Zorla Kaybedilmeden Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme’ye taraf olunması gibi gündemler öne çıktı. 

Bu tavsiyeler Türkiye tarafından henüz kabul edilmedi; hükümetin nihai yanıtı Ekim 2025’e kadar açıklanacak. 

Takipteyiz!

ÜniKuir olarak, UPR sürecinde yapılan bu tavsiyelerin takipçisi olacağız. Hem ulusal hem uluslararası düzeyde, LGBTİ+ öğrencilerin güvenli, eşit ve kapsayıcı bir şekilde yaşam sürebilmesi için savunuculuğa devam edeceğiz.