Sınırları Aşan Bir Diyalog Serisi: Gürcistan

Sınırları Aşan Bir Diyalog Serisi: Gürcistan

• 30/04/2025
• Şerife

“Muhalefetin bu dönemin gerektirdiği sorumluluğu üstlenememesi, protestoların anlamlı bir siyasi sürece evrilmesini engelledi”

Sınırları Aşan Bir Diyalog Serisi’ni Anja’nın sesi ile, Sırbistan’da açmıştık. Anja arkası kesilmeyen sorularımız için zaman istediğinde, yine 3 bölümlük bir söyleşi serisi için meydana Gabi’yi davet ettik. 19 Mart’tan bugüne pek çok şey konuşuluyor, muhalefetin sorumluluğu da. Gürcistan’dayız…

-

1. Başlamadan Türkiyeli okuyuculara kendini tanıtabilir misin?

Ben Mariam Gabi Gabelaia. Neredeyse 25 yıldır pek çok zorlu dönemden geçmiş bir ülkede

yaşıyorum. Kendime hiç “aktivist” demedim, çünkü bu unvanı hak edecek kadar bir şey

yaptığımı düşünmüyorum. O yüzden kendimi daha çok, Gürcistan’ın geleceğini ve özellikle

toplumun dışına itilen grupların haklarını önemseyen sıradan bir vatandaş olarak görüyorum.

Ama sadece üzülmek ve endişelenmek bana hiçbir zaman yeterli gelmedi. Hep bu ülkede

yaşanan adaletsizliklerin bende yarattığı duyguları eyleme dökmek istedim. İşte tam da bu

istek ve motivasyonla, 2023 yılında dört harika insanla birlikte, şu anda Gürcistan’da kuir ve

feminist meseleler odağında yayın yapan tek çevrimiçi medya platformu Aprili Media’yı

kurduk.

Aprili Media’da, ağırlıklı olarak kadınlar ve kuirlerin hakları ve deneyimleri üzerine

çalışıyoruz. Ancak son dönemde yaşanan gelişmeler nedeniyle, gündemi görmezden gelmek

imkansızdı. Bu yüzden, şu anda Gürcistan’daki protestoları da aktif şekilde takip edip

haberleştirmeye devam ediyoruz.

2. Protestolara nasıl katıldın? Başlangıçta seni çağıran şey neydi?

Bence Gürcistan’da yaşayan gençlerin çoğunun en az bir kez bir protestoya katılmışlığı vardır

ben de bu konuda bir istisna değilim. Ülkemizde son dönemde başlayan kitlesel protestolar

öncesinde de Bassiani Baskını ya da yüksek rütbeli bir Rus yetkilinin parlamento binasını

ziyareti gibi farklı meselelerle ilgili pek çok protestoya katıldım.

Ama eski Gürcistan’ı kaybetme korkusunu ilk kez 2023 yılında gerçekten hissettim. Hükümet

o yıl “Rus Yasası 1 ”nı ilk kez gündeme getirdi. Bu yasa, sivil toplum kuruluşlarının ve

bağımsız medyanın yok edilmesine giden yolun ilk adımıydı.

2023 baharında yaşanan ve neredeyse tüm büyük şehirleri saran protestolar, bende duygu

skalasının her bir ucuna dokundu. Var olan adaletsizlik karşısında duyduğum öfke, daha önce

hiç görmediğim bir halk dayanışmasının yarattığı şaşkınlık ve umut ile iç içe geçti.

Bu protestolar defalarca şiddetle bastırıldı ama sonunda zaferden söz edebildiğimizde, ne

yazık ki, sevincimiz uzun sürmedi. Çünkü “Rus Yasası” 2024 baharında tekrar gündeme

alındı. O sıralarda, kısa bir aranın ardından yeniden medyadaki işime dönmüştüm. Mesleki

sorumluluğumla birlikte yurttaşlık görevimi de yerine getirmeye çalışıyordum. Rustaveli

Caddesi'nden biber gazı yüzünden nefes alamayarak temiz hava almaya çalıştığım bir günün

ertesinde saatlerce bilgisayar başında, arkadaşlarımın çektiği içerikleri platformlara

zamanında yüklemeye çalışıyordum. En büyük protesto sırasında, o gün karşılaştığım herkese

heyecanla aynı cümleyi defalarca tekrar ettiğimi hatırlıyorum: “Hayatım boyunca hiç böyle

bir kalabalık görmedim!” ve doğruydu da. O gün, Tiflis sokaklarında yaklaşık 300.000 kişi

vardı; bizim gibi küçük bir ülke için ender bir kalabalıktı.

Ama bu kez protestolarımız bir şeyi değiştirmedi. Geçmişimizi ki bu geçmiş mücadele, acı ve

kanla dolu, içinde yaşadığımız bugünü, yani kimliğimizin temelini oluşturan gündelik

hayatımızı ve her şeyden önemlisi, uğruna her şeyi yapmaya hazır olduğumuz geleceğimizi

kaybetmek… İşte böyle bitmek bilmeyen bir yıkım hissi, “Rus Yasası” kabul edildikten ve

seçimler yapıldıktan sonra ayakta kalma gücüm oldu. Seçim günü, yani 26 Ekim, hâlâ

hayatımın en yürek burkan anılarından biri. Çünkü o gün, bir ulus olarak, ancak silueti beliren

bir rejimi değiştirmek için demokratik süreci seçtiğimiz gündü.

3. Gürcistan’da ülke çapındaki protestolara yol açan olayları nasıl açıklarsın?

Avrupa yanlısı kesim, aylar boyunca seçimleri bekliyordu — samimiyetle ve bir ölçüde

naiflikle (en azından ben ve çevremdeki hemen herkes), muhalefet partilerinin bu seçimde

çoğunluğu elde edeceğine ve uzun, gergin geçen ayların sonunda nihayet demokratik bir

zaferle rahat bir nefes alacağımıza inanıyorduk.

26 Ekim 2024’e kadar birçok kez oy kullandım ama hiç kuyrukta beklemem gerektiğini

hatırlamıyorum. 2024 seçimi bu bakımdan şaşırtıcı bir istisnaydı. Daha sabah saatlerinden

itibaren, katılımın önceki tüm seçimlerden daha yüksek olacağına dair bir hava

oluşturulmuştu. Ama sonra 27 Ekim geldi: hileli seçimler ve tam bir belirsizlik... Ne biz

sıradan yurttaşlar ne olduğunu anlayabildik ne de muhalif partiler net ve kararlı bir tutum

sergileyebildi. Günlerce kolektif bir boşlukta asılı kaldık adeta. Ta ki Batum’daki Şota

Rustaveli Devlet Üniversitesi öğrencileri olağanüstü bir cesaret göstererek üniversite

binasında sürekli protestolara başlayana kadar. Bu eylemi, muhalefet partilerinin başlattığı

sivil itaatsizlik protestoları izledi. Polis eylemleri defalarca güç kullanarak dağıttı, çok sayıda

kişi gözaltına alındı.

Bana kalırsa, bu protestolar zamanla sönümlenebilirdi, eğer 28 Kasım’da Gürcistan Rüyası

Partisi'nin Başbakanı İrakli Kobakhidze’nin yaptığı açıklama olmasaydı. Kobakhidze,

Gürcistan’ın Avrupa Birliği’ne katılım meselesinin 2030 yılına kadar gündemde olmayacağını

söyledi. Toplumun büyük bir kısmı bu partinin Rusya yanlısı eğilimlerinin farkında olsa da,

bu açıklama yine de tam anlamıyla şok etkisi yarattı. Aynı akşam insanlar şehirlerin ana

caddelerinde toplanmaya başladı ve böylece kesintisiz bir protesto dalgası başlamış oldu.

Protestoların ilk haftası en zorlu dönemdi. Polis ve özel harekat çok sertti. Barışçıl

göstericilere tazyikli su, biber gazı ve göz yaşartıcı gazla müdahale edildi. Özel harekat, yaş

ve cinsiyet ayrımı yapmadan yüzlerce yurttaşı fiziksel şiddete maruz bıraktı. Gazeteciler de bu

şiddetten nasibini aldı, bazıları görevlerini yaparken feci şekilde dövüldü, ekipmanları

parçalandı. Bu da yetmedi, onlarca kişi tamamen uydurma ve hukuksuz suçlamalarla

gözaltına alındı. Şu anda sadece protestolara katıldıkları için yıllarca hapis cezası alma

riskiyle karşı karşıyalar. Gözaltına alınanlar arasında öğrenciler, sanatçılar ve çeşitli meslek

gruplarından insanlar var, suç işlemeyi akıllarından bile geçirmeyecek kişiler.

Gürcistan Rüyası Partisi, bağımsız medyayı da hedef almayı seçti. Netgazeti ve Batumelebi

adlı çevrimiçi yayınların kurucusu ve yöneticisi olan gazeteci Mzia Amaghlobeli, bir polis

memuruna tokat attığı gerekçesiyle tutuklandı. “Polise saldırmak” suçlamasıyla 4 ila 7 yıl

arası hapis cezasıyla karşı karşıya.

Şu an durum, 2023’e ya da geçen bahara kıyasla çok daha kötü. Gürcistan’da her şey

Rusya’ya kıyasla on kat daha hızlı ilerliyor ve birkaç ay sonra tamamen otoriter bir rejimde,

konuşma hakkımın dahi kalmadığı bir sabaha uyanırsam hiç şaşırmam.

4. Protestoları sosyal ve siyasi  olarak nasıl konumlandırıyorsun?

İdeal bir dünyada, Gürcistan’daki her yurttaş, seçimlerde oy verdiğimiz muhalefet partilerinin

mevcut siyasi süreçlerde aktif rol aldığını söylemeyi çok isterdi — ideolojilerini ve siyasi

duruşlarını tamamen benimseyip benimsemememizden bağımsız olarak. Ne var ki, ne yazık ki

gerçek bunun tam tersi.

Şahsen ben muhalefeti tamamen yetersiz görüyorum. Dahası, eleştirel bakan toplumsal

kesimler için içinde bulundukları durum onların itibarını daha da zedeledi. Muhalefetin bu

dönemin gerektirdiği sorumluluğu üstlenememesi, protestoların anlamlı bir siyasi sürece

evrilmesini engelledi. Sonuç olarak, demokratik değerleri savunma ve dayanışma görevi

tümüyle sıradan yurttaşların omuzlarına kaldı.

Şu anda bazı yeni toplumsal ya da siyasi hareketler oluşmaya başlıyor, ancak dürüst olmak

gerekirse, böyle süreçler için uygun bir ortam ve zamana ihtiyaç var ki elimizde artık ne yazık

ki ikisi de yok. Bu nedenle, tüm içten arzumla istememe rağmen, bu konuda fazla umutlu

olamıyorum.

Özetle, bu politik hareketin arkasında herhangi bir siyasi parti yok. Bahsi geçen protesto,

tamamen sıradan yurttaşların birbirine gösterdiği destek ve dayanışmayla ayakta duruyor.

İnsanlar ellerinden ne geliyorsa onu yapmaya çalışıyor — bir mitingde başkalarına yemek

dağıtmak ya da siyasi tutuklulara yalnız olmadıklarını hissettirecek mektuplar yazmak gibi.

İşte bu tür küçük ama anlamlı özen gösterileri, tüm bu acıların içinde bile daha önce hiç

yaşamadığımız özel bir şeyin var olduğunu düşündürtüyor bana. Artık birbirimize tamamen

yabancı olmadığımızı ve güçlü bir sivil toplum kurabilecek kapasite ve potansiyele sahip

olduğumuzu fark ediyoruz.